, Nieuws voor professionals

De crisis als kans voor gebiedsontwikkeling 3.0

Uitgegeven: 27 oktober 2011 10:39
Laatst gewijzigd: 27 oktober 2011 10:39

De financieel-economische crisis heeft het wankele bouwwerk van de ruimtelijke ontwikkeling in Nederland laten imploderen.

Door Jan Rotmans

Historische leegstand van kantoren, pieken in aanbod op de huizenmarkt, grote tekorten op gemeentelijke grondexploitaties en een enorme bezuinigingsopgave voor de overheid.

Dit betekent het definitieve einde van een ruimtelijke ontwikkeling die gericht was op groei, korte termijn rendement en op het afzetten van zoveel mogelijk huizen en kantoren op een zo klein mogelijk oppervlak.

Uitweg

De crisis biedt hier echter ook een uitweg. Traditionele vormen van gebiedsontwikkeling blijken niet ‘crisisproof’ te zijn. Nieuwe vormen van gebiedsontwikkeling zijn nodig, hierna genoemd gebiedsontwikkeling 3.0.

Gebiedsontwikkeling 3.0 is niet aanbod-, maar vraag gestuurd, is niet gericht op vastgoedontwikkeling maar op de integrale ontwikkeling van het hele gebied en stuurt niet op smalle, economische waarden als grond- en ontwikkelingswinsten, maar op maatschappelijke waarden als duurzaamheid en gebiedskwaliteit.

Inhoud

Bij gebiedsontwikkeling 3.0 zijn drie dingen anders: inhoud, proces en financiering. Inhoudelijk is gebiedsontwikkeling 3.0 een zoektocht naar de mogelijkheden om de kernwaarden van een gebied te versterken vanuit gesloten kringlopen en zonder afwenteling op andere gebieden.

Ging het voorheen over de kernwaarden van infrastructuur, mobiliteit, economie en milieu, tegenwoordig gaat het ook om kernwaarden als klimaat, energie, gezondheid, beleving en identiteit.

De crux is nu om de nieuwe, duurzame kernwaarden financieel hard te maken en een prijs te geven in het proces van gebiedsontwikkeling. Dit betekent vooral een heroriëntatie op de bestaande gebouwde omgeving, in plaats van nieuwe gebieden exploiteren.

Innovatief

Gebiedsontwikkeling 3.0 vraagt ook om slimme, innovatieve processen. Een normaal publiek-privaat gebiedsontwikkelingsproces streeft naar consensus vanuit bestaande belangenbehartiging middels een breed draagvlak. Dit leidt vrijwel nooit tot een bevredigend resultaat.

Het kan ook anders: innovatieruimte bieden aan koplopers uit de markt en samenleving, ze uitdagen via spelregels voor duurzame gebiedsontwikkeling vanuit een hoog ambitieniveau. Dus geen breed draagvlak, maar een smal en diep draagvlak wat stap-voor-stap verbreed wordt: organisch ontwikkelen.

De spelregels vormen de basis voor de afspraken met de betrokken koplopers en geven richtingwijzers voor een duurzame ontwikkeling van een gebied. Voorbeelden van gebieden waar deze spelregels of principes reeds worden toegepast zijn Stadshavens Rotterdam, Greenport Venlo en Almere Schaalsprong.

Verdienen

Nieuwe financieringsvormen en verdienmodellen zijn nodig bij gebiedsontwikkeling 3.0. Partijen die een gebied duurzaam ontwikkelen verbinden zich voor langere tijd aan een gebied, waardoor het rendement zich ook over een langere periode uitstrekt.

Dit nieuwe rendement komt niet alleen voort uit vastgoedontwikkeling, maar ook uit creatie van andere waarden, zoals het produceren van duurzame energie, schone lucht, biologisch voedsel, schone mobiliteit, ontwikkelen op water of ondergronds ontwikkelen, natuur- en landschapsontwikkeling en recreatie.

In nieuwe verdienmodellen krijgen naast economische waarden, ook ecologische en sociaal-culturele waarden een prijs. Dit trekt ook andere typen investeerders aan, zoals zorgverzekeraars, die willen investeren in een schoon en dus gezond gebied, of energieleveranciers die willen investeren in een gebiedseigen duurzaam energiebedrijf.

Burger

Twee opvallende spelers in gebiedsontwikkeling 3.0 zijn de burger en de overheid. De burger in een pro-actieve en mede ontwikkelende rol, als zogenaamde prosument, denk bijvoorbeeld aan het succes van (collectief) particulier opdrachtgeverschap.

En de overheid in een faciliterende rol: wel kaderstellend vanuit een hoog ambitieniveau, maar vooral ruimte biedend en (juridische) barrières wegnemen.

Een voorbeeld van deze nieuwe rol is het platform duurzame gebiedsontwikkeling, opgericht door de rijksoverheid om gebiedsontwikkeling 3.0 te stimuleren en in de praktijk door te ontwikkelen. Zie ook: Platformdgo.nl.

Jan Rotmans is hoogleraar op het gebied van duurzaamheid en transities en internationale autoriteit op dit gebied. Hij is friskijker, dwarsdenker, kantelaar en zeer actief twitteraar: Twitter.com/janrotmans.

© NUzakelijk
Mail/tip de redactie Foto bij dit bericht? Stuur hem op!
Zoek nieuws over dit onderwerp Afdrukken

nuzakelijk.nl is onderdeel van de Sanoma Media Netherlands groep